राम बहादुर बिश्वकर्मा
प्युठान,कहिलेकाहीँ शब्दहरू बोल्दैनन्,तिनीहरू बग्छन् आँसु बनेर,अनुभूति बनेर,मौन कथा बनेर। राजकुमारी कुवर"सानू गुल्मेली"को दोस्रो कृति ‘उल्टो थपडी’को बिमोचन कार्यक्रममा यस्तै दृश्य देखियो,जहाँ सिर्जनाको यात्रा सम्झँदै उनी केही क्षणका लागि भावनामा डुबिन्।
त्यो केवल एउटा औपचारिक कार्यक्रम थिएन।त्यो एउटा मन खोलिएको क्षण थियो,जहाँ शब्दभन्दा बढी अनुभूति बोलिरहेका थिए। हलभित्र उपस्थित हरेक अनुहारमा उत्सुकता थियो,तर कार्यक्रम अघि बढ्दै जाँदा त्यो उत्सुकता विस्तारै आत्मीयतामा रूपान्तरण भयो।
सानू गुल्मेली रोष्टममा उभिँदा,उनी केवल लेखकको रूपमा होइन,आफ्नै जीवनका कथाहरू बोकेकी एक संवेदनशील मान्छेझैँ देखिन्थिन्।
“जब भित्र धेरै कुरा जम्मा हुन्छन्, शब्दहरू आफैं जन्मिन्छन्,”उनको यो भनाइले लेखन केवल सीप नभई आवश्यकताजस्तो हो भन्ने सन्देश दिन्छ।
पहिलो कृति ‘ऐजुरु’ ले उनलाई चिनायो तर दोस्रो कृति ‘उल्टो थपडी’ ले उनलाई अझ गहिरो बनाएको छ। यो पुस्तकमा उनले केवल समाजलाई हेरेकी छैनन्,आफूलाई पनि नियालेकी छन्। हरेक कविता कुनै न कुनै अनुभवको प्रतिबिम्ब हो कहिले चोट,कहिले आशा,कहिले विद्रोह।
कार्यक्रमको सबैभन्दा मन छुने क्षण त्यो रह्यो,जब उनले आफ्ना अभिभावकको सम्झना गरिन्। ती शब्दहरू सरल थिए तर तिनको भार गहिरो थियो। बोल्दै जाँदा स्वर मन्द भयो,आँखा रसाए। त्यो क्षणले हलभित्र एक प्रकारको मौन सिर्जना गर्‍यो जहाँ सबैले केही न केही महसुस गरिरहेका थिए।
‘उल्टो थपडी’ केवल शीर्षक मात्र होइन,यो एउटा प्रतीक हो समाजका विकृति,असमानता र मौन पीडामाथि दिइएको प्रश्नको थपडी। यसमा समेटिएका विषयहरू महिला अनुभूति,सामाजिक विभाजन, सम्बन्धहरूको जटिलता,जेन्जी आन्दोलनमा घटेको घटनाको प्रभाव र आत्मपहिचानको खोजले पुस्तकलाई समयसापेक्ष बनाएको छ।
विमोचन कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि कार्यक्रममा बोल्दै प्युठान नगरपालिकाका नगर प्रमुख विष्णु बहादुर योगीले सानू गुल्मेलीको लेखनप्रति उच्च प्रशंसा व्यक्त गरे। उनले भने,“सानू गुल्मेलीको लेखनीले मन छोएर जान्छ,किनकि त्यो बनावटी होइन,समाजमा घटेका घटना र भोगाइबाट आएको हुन्छ।”
नगर प्रमुख योगिका अनुसार,गुल्मेली शिक्षण पेशामा आबद्ध भए पनि उनले समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन ठूलो योगदान दिइरहेकी छन्। उनको लेखन केवल कथा मात्र होइन,जीवनको वास्तविक अनुभव,संघर्ष र सामाजिक यथार्थको प्रतिबिम्ब हो।
योगीले जोड दिए,साहित्य समाज परिवर्तनको सशक्त माध्यम हो र यस्ता सिर्जनाहरूले पाठकमा चेतना र सोच जगाउँछन्। उनका अनुसार,स्रष्टाले भोगाइ,अनुभव र संवेदनशीलता समेटेर तयार पारेका कृतिहरू समाजका विविध पाटाहरू उजागर गर्न सक्षम हुन्छन्।उक्त टिप्पणीले गुल्मेलीको सिर्जनात्मक यात्राको मूल्य र नेपाली साहित्यमा योगदानको महत्त्वलाई थप उजागर गरेको छ।
जब पुस्तक बिमोचन भयो,तालीको आवाजले हल गुञ्जियो। तर त्यो आवाज केवल औपचारिकता थिएन त्यो एक यात्राको सम्मान थियो। त्यो असंख्य रातहरूको कथा थियो,जहाँ शब्दहरू खोजिएका थिए  र पीडाहरूलाई अर्थ दिइएको थियो।
सानू गुल्मेली पाठकहरूसँग संवादमा उत्रिइन्। उनी बोलिरहेकी थिइन्, तर त्यसभन्दा बढी सुनिरहेकी थिइन्। यही संवादले स्रष्टा र पाठकबीचको दूरी घटाउँदै लगिरहेको थियो।
यो बिमोचनले एउटा सशक्त सन्देश दिन्छ साहित्य केवल पढ्ने कुरा होइन,त्यो महसुस गर्ने कुरा हो। त्यो समाजसँगको संवाद हो,कहिले प्रश्न,कहिले प्रतिरोध र कहिले आशाको उज्यालो।
‘उल्टो थपडी’ केवल दोस्रो कृति होइन—यो एउटा आवाज हो। यस्तो आवाज, जसले चुप लागेर बस्दैन; बोल्छ, सोध्छ, र सोच्न बाध्य बनाउँछ।
कार्यक्रमको अन्त्यतिर साहित्य परिषद् प्युठानकी अध्यक्ष बिमला खनालले कृतिमाथि गहन समालोचना प्रस्तुत गरिन्। उनले ‘उल्टो थपडी’ लाई केवल काव्य कृति नभई समय,समाज र स्रष्टाको अन्तरमनबीचको संवादका रूपमा व्याख्या गरिन्। उनका अनुसार कृतिमा उठाइएका विषयवस्तुहरू समकालीन यथार्थसँग गहिरो रूपमा जोडिएका छन्,जसले पाठकलाई सोच्न र आत्ममूल्याङ्कन गर्न प्रेरित गर्छ।
समालोचनाका क्रममा खनालले सानू गुल्मेलीलाई आफ्नो साहित्यिक यात्रामा “दायाँ हातझैँ” साथ दिने सहकर्मीका रूपमा स्मरण गरिन्। सँगै बिताएका सिर्जनात्मक क्षणहरू,सहकार्य र आपसी समझदारीलाई उल्लेख गर्दै उनले भनिन् कि गुल्मेली केवल प्रतिभाशाली स्रष्टा मात्र होइनन्, निरन्तर सिक्ने र अगाडि बढ्ने अदम्य इच्छाशक्ति बोकेकी व्यक्तित्व पनि हुन्।
उनले गुल्मेलीको लेखनमा देखिएको संवेदनशीलता, सरल अभिव्यक्ति र विषयवस्तुको गहिराइको प्रशंसा गर्दै भनिन् कि यस्ता कृतिहरूले नेपाली साहित्यलाई समृद्ध बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।“उहाँको लेखनीमा जीवन बोल्छ,अनुभव बोल्छ र त्यही कारणले पाठकसँग प्रत्यक्ष संवाद स्थापित हुन्छ,” उनले उल्लेख गरिन्।
अन्त्यमा, उनले सानू गुल्मेलीको साहित्यिक यात्राले अझ व्यापक उचाइ हासिल गरोस् भन्ने कामना गर्दै आगामी दिनहरूमा अझ सशक्त र प्रभावशाली कृतिहरू पाठकमाझ ल्याउन सफल होउन् भन्ने शुभकामना व्यक्त गरिन्।