राम बहादुर बिश्वकर्मा
प्यूठान,दसैँको चहलपहलसँगै किसानले वर्षभरि मेहनत गरेर हुर्काएका खसीबोका बजारसम्म पुगे भने उपभोक्ताले एउटै थलोबाट चाडपर्वका लागि आवश्यक सामग्री किनमेल गर्ने अवसर पाए। किसानका उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने र उपभोक्तालाई सहज रूपमा स्थानीय उत्पादन उपलब्ध गराउने उद्देश्यले प्यूठानको ऐरावती गाउँपालिकामा आयोजित दसैँलक्षित खसीबोका तथा कृषि उत्पादन बिक्री मेला सम्पन्न भएको छ।
मेलामा एकै दिनमा एक सयभन्दा बढी खसीबोका बिक्री भएको आयोजकले जनाएको छ।
ऐरावती गाउँपालिका–५ स्थित औद्योगिक ग्राम द्वारेघाटमा शुक्रबारदेखि सञ्चालन भएको मेलामा खसीबोका तथा कृषि उत्पादनको खरिदबिक्री गरिएको थियो।स्थानीय किसानले उत्पादन गरेका खसीबोका बिक्रीका लागि ल्याएका थिए भने उपभोक्ताले दसैँका लागि आवश्यक खसीबोका खरिद गर्ने अवसर पाएका थिए। किसान र उपभोक्तालाई एउटै थलोमा जोड्ने मेलाले स्थानीय उत्पादनको बजारीकरणलाई प्राथमिकता दिएको थियो।
हेफर प्रोजेक्ट नेपालको कार्यक्रम संयोजक नारायणलाल श्रेष्ठका अनुसार मेलामा एकै दिन एक सयभन्दा बढी खसीबोका बिक्री भएका थिए। दसैँको समयमा खसीबोकाको माग बढ्ने भएकाले किसानलाई उत्पादन बिक्री गर्ने र उपभोक्तालाई आवश्यक वस्तु खरिद गर्ने सहज अवसर प्रदान गर्नु मेलाको मुख्य उद्देश्य रहेको छ।
ऐरावती सामाजिक उद्यमी महिला सहकारी संस्था बरौलाको आयोजनामा,ऐरावती गाउँपालिका र हेफर प्रोजेक्ट नेपालको सहयोग तथा मल्लरानी ग्रामीण विकास सरोकार केन्द्रको सहजीकरणमा मेला सञ्चालन गरिएको हो।
उत्पादन किसानको,बजार एउटै थलोमा
किसानले उत्पादन गरेको वस्तुले बजार पाएपछि मात्रै त्यसले आम्दानीको रूप लिन्छ। तर ग्रामीण क्षेत्रमा उत्पादन गर्नु र उत्पादित वस्तु सहज रूपमा बिक्री गर्न पाउनु सधैँ एउटै कुरा हुँदैन। बजारको खोजी,बिक्रीको व्यवस्था र उपभोक्तासम्म पहुँच पुर्‍याउनु किसानका लागि महत्त्वपूर्ण पक्ष हुन्।
यही आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्न ऐरावतीमा प्रत्येक वर्ष दसैँलक्षित बिक्री मेला आयोजना गरिँदै आएको आयोजकले जनाएको छ। मेलाले किसानलाई खसीबोका तथा कृषि उपज बिक्री गर्ने अवसर उपलब्ध गराउनुका साथै उपभोक्तालाई स्थानीय उत्पादन खरिद गर्न सहज वातावरण बनाउने लक्ष्य राखेको छ।
किसानले मेहनत गरेर हुर्काएका खसीबोका बिक्रीका लागि बजार खोज्नुपर्ने अवस्थालाई सहज बनाउनु र उपभोक्तालाई स्थानीय स्तरमै खरिदको अवसर दिनु यस्ता मेलाको महत्त्वपूर्ण पक्ष होउत्पादक र उपभोक्ताबीच प्रत्यक्ष सम्पर्क स्थापित हुँदा स्थानीय उत्पादनको बजारीकरणमा सहयोग पुग्न सक्छ। साथै,गाउँमै उत्पादन र बिक्रीवितरणको गतिविधि बढ्दा स्थानीय अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउनसमेत मद्दत पुग्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।
प्रतिकेजी ५५० मा खरिद, ५६० रुपैयाँमा बिक्री
मेलाको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष खसीबोकाको खरिद तथा बिक्री मूल्य हो। आयोजकका अनुसार किसानबाट प्रतिकेजी ५५० रुपैयाँमा खसीबोका खरिद गरी उपभोक्तालाई प्रतिकेजी ५६० रुपैयाँमा बिक्री गर्ने व्यवस्था गरिएको थियो।
खरिद र बिक्री मूल्यबीच प्रतिकेजी १० रुपैयाँको अन्तर राखिएको यस व्यवस्थाले किसानबाट सङ्कलित खसीबोका उपभोक्तासम्म पुर्‍याउने प्रक्रियालाई व्यवस्थित बनाउने उद्देश्य राखेको छ।
दसैँका बेला खसीबोकाको माग बढ्ने भएकाले किसानका लागि उत्पादन बिक्री गर्ने अवसर र उपभोक्ताका लागि सहज रूपमा खरिद गर्न पाउनु दुवै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्। मेलाले यी दुवै पक्षको आवश्यकतालाई एउटै थलोमा सम्बोधन गर्ने प्रयास गरेको छ। स्थानीय उत्पादनको खरिदबिक्रीलाई व्यवस्थित गर्न सकेमा किसान र उपभोक्ताबीचको सम्बन्ध थप बलियो बन्न सक्छ।
गाउँको उत्पादन,गाउँकै समृद्धिको आधार
कृषि तथा पशुपालन ग्रामीण अर्थतन्त्रका महत्त्वपूर्ण आधार हुन्। किसानले उत्पादन बढाए पनि त्यसको बजारीकरण सहज हुन सकेन भने अपेक्षित लाभ लिन कठिन हुन्छ। त्यसैले उत्पादनसँगै बजारको पहुँच विस्तार गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक छ।
ऐरावतीमा सञ्चालित बिक्री मेलाले स्थानीय उत्पादनको खरिदबिक्रीलाई प्रोत्साहन गर्दै किसानलाई बजारसँग जोड्ने प्रयास गरेको छ। सहकारी,स्थानीय तह र विकास साझेदार संस्थाको सहकार्यमा आयोजित मेलाले किसानलाई उत्पादन बिक्री गर्ने अवसर र उपभोक्तालाई स्थानीय वस्तु खरिद गर्ने सहजता प्रदान गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
किसानको मेहनतलाई बजारसँग जोड्ने पहल
दसैँको किनमेलसँगै किसानको मेहनतलाई बजारसम्म पुर्‍याउने ऐरावतीको यो पहल खसीबोकाको खरिदबिक्रीमा मात्र सीमित छैन। यसले स्थानीय उत्पादनको महत्त्व,किसानको आयआर्जन र उपभोक्ताको सहजतालाई एउटै सूत्रमा जोड्ने प्रयास गरेको छ।