राम बहादुर विश्वकर्मा
प्युठान,कुनै पनि सरकारी कार्यक्रमको सफलता बजेट खर्चको प्रतिशतमा मात्र मापन हुँदैन। त्यसको वास्तविक मूल्याङ्कन त त्यसले नागरिकको जिवनमा ल्याएको परिवर्तन,सेवाग्राहीले पाएको लाभ र कार्यक्रमको प्रभावकारिताबाट हुन्छ। कृषि क्षेत्रमा काम गर्ने निकायका लागि त यो कुरा अझ महत्वपूर्ण हुन्छ,किनकि यहाँ हरेक योजना किसानको खेत,उत्पादन र आम्दानीसँग जोडिएको हुन्छ।
यही वास्तविकतालाई आत्मसात गर्दै काम गरेको परिणामस्वरूप राष्ट्रिय कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रम,कार्यक्रम कार्यान्वयन इकाइ प्युठान आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ को कार्यसम्पादन मूल्याङ्कनमा लुम्बिनी प्रदेशमै प्रथम बन्न सफल भएको छ।यो उपलब्धिको नेतृत्व गरेका छन् कार्यक्रम कार्यान्वयन इकाइ प्युठानका प्रमुख चुमान सिंह गिरी।
कृषि क्षेत्रको विकासका लागि योजना बनाउनु जति महत्वपूर्ण छ,त्यसलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नु त्यति नै चुनौतीपूर्ण हुन्छ। अझ पहाडी जिल्ला प्युठानमा भौगोलिक विकटता,साना तथा छरिएका खेतीयोग्य जमिन,सीमित पूर्वाधार र बजारको चुनौतीका बीच कृषि कार्यक्रमलाई परिणाममुखी बनाउनु सहज छैन।
तर चुनौतीका बीच पनि कार्यक्रमलाई किसानको आवश्यकता र स्थानीय सम्भावनासँग जोड्दै अघि बढाउने प्रयास भयो। किसानका समस्या बुझ्ने,कार्यक्रमको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा जोड दिने,सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गर्ने र उपलब्ध स्रोत-साधनको अधिकतम उपयोग गर्ने कार्यशैलीले कार्यक्रमको प्रभावकारिता बढाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
कृषि आधुनिकीकरणको मूल उद्देश्य किसानलाई परम्परागत कृषि प्रणालीबाट आधुनिक,व्यावसायिक र उत्पादनमुखी कृषितर्फ अघि बढाउनु हो। त्यसका लागि प्रविधि, ज्ञान, उत्पादन सामग्री,सिंचाइ,बजार र प्राविधिक सहयोग आवश्यक हुन्छ।
राष्ट्रिय कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रमले यही आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गर्दै आएको छ। किसानलाई उत्पादनसँग जोड्ने, कृषि पेशालाई व्यावसायिक बनाउने र उत्पादनको लागत घटाउँदै उत्पादकत्व बढाउने लक्ष्यसहित सञ्चालन हुने कार्यक्रमको प्रभावकारिता कार्यान्वयन पक्षमा निर्भर हुन्छ।
यसैकारण कार्यक्रम प्रमुख चुमान सिंह गिरीको नेतृत्वमा भएको कार्यसम्पादनलाई महत्वपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। मूल्याङ्कनमा प्राप्त उत्कृष्ट अंकले कार्यक्रमको योजना,कार्यान्वयन,समन्वय र परिणामबीचको सन्तुलनलाई प्रतिबिम्बित गरेको छ।
सरकारी सेवामा पद पाउनु मात्र उपलब्धि होइन, जिम्मेवारीलाई परिणाममा बदल्नु नै वास्तविक सफलता हो। गिरीको कार्यशैलीमा पनि यही पक्ष देखिन्छ। जिम्मेवारीलाई औपचारिकतामा सीमित नराखी कार्यक्रमलाई लक्ष्यअनुसार अघि बढाउने प्रयासले कार्यसम्पादनमा उत्कृष्टता हासिल गर्न सहयोग पुर्‍याएको हो।
उनको नेतृत्वमा कार्यालयका कर्मचारी,कृषि प्राविधिक, स्थानीय तह, कृषक समूह, सहकारी तथा सरोकारवाला निकायबीचको समन्वयलाई प्राथमिकता दिइएको छ।कृषि विकास एकल निकायको प्रयासबाट मात्र सम्भव नहुने भएकाले सामूहिक सहकार्यलाई उनले कार्यसम्पादनको महत्वपूर्ण आधार बनाएका छन्।
“यो सफलता कुनै एक व्यक्तिको मात्र होइन। किसान,कर्मचारी,प्राविधिक, स्थानीय तह र कार्यक्रमसँग जोडिएका सबैको सामूहिक प्रयासको परिणाम हो,” गिरीको भनाइ छ।
प्युठानमा कृषि क्षेत्रको सम्भावना ठूलो छ।यहाँको भौगोलिक विविधता र हावापानीअनुसार विभिन्न प्रकारका कृषि उत्पादन गर्न सकिन्छ। तर सम्भावनालाई उत्पादन र आम्दानीमा बदल्न आधुनिक प्रविधि, उचित योजना,बजार र निरन्तर प्राविधिक सहयोग आवश्यक हुन्छ।
कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रमले यही सम्भावनालाई व्यवहारमा बदल्ने लक्ष्य राखेको छ।किसानलाई उत्पादनसँग जोड्ने मात्र होइन,उत्पादनलाई बजारसँग जोड्ने र कृषिलाई आम्दानीको भरपर्दो माध्यम बनाउने उद्देश्य पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ।
प्रदेशस्तरको मूल्याङ्कनमा प्रथम हुनु यसै यात्रामा प्राप्त महत्वपूर्ण उपलब्धि हो।यो उपलब्धिले प्युठानमा सञ्चालित कृषि कार्यक्रमको कार्यान्वयन क्षमता र परिणामप्रति सकारात्मक सन्देश दिएको छ।
उत्कृष्ट अंक प्राप्त गरेर प्रदेशमै प्रथम हुनु गौरवको विषय हो। तर सफलताको शिखरमा पुगेपछि पनि गिरीको ध्यान आगामी चुनौतीतर्फ नै छ। किनकि कृषि क्षेत्रमा परिवर्तन ल्याउन एउटा आर्थिक वर्षको उपलब्धि पर्याप्त हुँदैन।
किसानको उत्पादन बढाउनु, कृषि पेशालाई सम्मानित र आकर्षक बनाउनु, युवा पुस्तालाई कृषिमा जोड्नु, उत्पादनको उचित मूल्य सुनिश्चित गर्नु र कृषिलाई व्यवसायिक बनाउनु दीर्घकालीन चुनौती हुन्।
त्यसैले यो सफलता आगामी दिनको अझ ठूलो जिम्मेवारीको सुरुवात भएको गिरी बताउँछन्।“आजको उपलब्धिले हामीलाई उत्साहित बनाएको छ। तर यसलाई निरन्तरता दिँदै किसानले प्रत्यक्ष अनुभूति गर्ने गरी अझ प्रभावकारी काम गर्नु हाम्रो आगामी जिम्मेवारी हो,” उनी भन्छन्।
कृषि क्षेत्रमा कार्यसम्पादनको उत्कृष्टताको यो कथा केवल एउटा कार्यालयको सफलता होइन।यो परिणाममुखी सोच,जिम्मेवार नेतृत्व र सामूहिक प्रयासले सरकारी कार्यक्रमलाई कसरी प्रभावकारी बनाउन सकिन्छ भन्ने उदाहरण पनि हो।
माटोसँग जोडिएको कामको मूल्याङ्कन अंकमा भयो, तर त्यसको वास्तविक सफलता किसानको खेतमा देखिने उत्पादन,किसानको आम्दानी र कृषि पेशाप्रतिको बढ्दो विश्वासमा देखिनेछ।
आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ को कार्यसम्पादन मूल्याङ्कनमा लुम्बिनी प्रदेशमा प्रथम बनेको राष्ट्रिय कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रम,कार्यक्रम कार्यान्वयन इकाई प्युठान र त्यसको नेतृत्व गर्ने प्रमुख चुमान सिंह गिरीको यो उपलब्धिले प्युठानको कृषि क्षेत्रलाई थप उत्साहित बनाएको छ।