राम बहादुर विश्वकर्मा
प्युठान,रुकुम पश्चिमको त्रिवेणी-५,जिवाङ गाउँमा सुरु भएको एउटा शैक्षिक यात्रा अहिले ‘डा.’ उपाधिसम्म आइपुगेको छ।
कुनै समय गाउँको विद्यालयमा विद्यार्थीका रूपमा बसेर अक्षर चिन्ने शिव ओली अहिले आफ्नै नामअगाडि ‘डा.’ लेख्ने ठाउँमा पुगेका छन्। यो दुई अक्षरको उपलब्धि भए पनि त्यसको पछाडि भने वर्षौंको अध्ययन,अध्यापन,अनुसन्धान,जिम्मेवारी र निरन्तरताको लामो कथा छ।

डा. शिव ओली

यो परिचय उनका लागि केवल एउटा शैक्षिक उपाधि होइन। रुकुमको गाउँबाट सुरु भएको यात्राले विश्वविद्यालयको उच्चतम शैक्षिक तहसम्म तय गरेको दुरीको एउटा औपचारिक प्रमाण हो।
करिब १७ वर्षदेखि शिक्षण पेशामा सक्रिय ओलीले कक्षाकोठामा विद्यार्थी पढाउँदै गर्दा आफैंको अध्ययनलाई भने कहिल्यै रोकेनन्। शिक्षक हुँदै विद्यार्थी पनि भइरहे। पढाउँदै गए,पढ्दै गए र अन्ततः अनुसन्धानकर्ताका रूपमा विद्यावारिधिको उपाधिसम्म पुगे।
उनको यो यात्रा उपाधि थपिँदै गएको सुची मात्र होइन,निरन्तर सिकिरहने एउटा शिक्षकको कथा हो।
ओलीको शैक्षिक यात्राको पहिलो अध्याय रुकुम पश्चिमको त्रिवेणी माध्यमिक विद्यालय,सिस्रुतुबाट सुरु भयो।
गाउँकै विद्यालयबाट प्रारम्भिक शिक्षा पुरा गरेपछि उनले मुसिकोट खलङ्गा क्याम्पस,रुकुमबाट आईए उत्तीर्ण गरे। शिक्षाप्रतिको रुचिले उनलाई गाउँबाट बाहिर निकाल्दै थप अध्ययनतर्फ डोर्‍यायो।
त्यसपछि भक्तपुरको सानोठिमी क्याम्पसबाट बीएड पुरा गरे। शिक्षाशास्त्रसँग जोडिएको त्यो अध्ययन पछि उनको पेशागत जिवनकै आधार बन्यो।
त्रिभुवन विश्वविद्यालयको विश्वविद्यालय क्याम्पस,कीर्तिपुरबाट एमएड प्रथम श्रेणीमा पूरा गरे। त्यसपछि आरआर क्याम्पस, काठमाडौंबाट एमए पनि प्रथम श्रेणीमा उत्तीर्ण गरे।
तर उनको अध्ययन यात्रा त्यहीँ रोकिएन।नेपाल खुला विश्वविद्यालय,ललितपुरबाट एमफिल ‘ए’ ग्रेडमा पुरा गरेपछि उनको अध्ययन अनुसन्धानको थप गहिरो चरणमा प्रवेश गर्‍यो।
एकपछि अर्को शैक्षिक उपाधि हासिल गरिरहँदा उनको एउटा विशेषता भने उस्तै रह्यो पढ्ने र खोज्ने निरन्तरता।

शिक्षणको १७ वर्ष

ओलीको परिचय विद्यार्थी हुँदै शिक्षकमा बदलियो। करिब १७ वर्षदेखि उनी शिक्षण पेशामा छन्।
यी वर्षमा उनले केवल पाठ्यक्रम पढाएनन्। विद्यार्थीका प्रश्न सुने,उनीहरूको कठिनाइ बुझे र पढाउने क्रममा आफूले पनि धेरै कुरा सिके।
कक्षाकोठा उनका लागि ज्ञान बाँड्ने ठाउँ मात्र रहेन,ज्ञान निर्माण गर्ने ठाउँ पनि बन्यो।
विद्यार्थीले कुन विषयमा बढी कठिनाइ भोग्छन्? कुन अवधारणा बुझाउन थप उदाहरण आवश्यक पर्छ? पाठ्यक्रममा भएका विषयलाई कसरी व्यवहारसँग जोड्न सकिन्छ?यस्ता प्रश्नसँगको निरन्तर सम्पर्कले उनको अध्यापनलाई मात्र प्रभाव पारेन, पछि उनले लेखेका पुस्तक र गरेको अनुसन्धानलाई पनि प्रभावित गर्‍यो।
आज उनका दुई कृति बजारमा छन्- ‘भाषाविज्ञान’ र ‘भाषिक परीक्षण’। दुवै एमएड तहका विद्यार्थीलाई लक्षित छन्। ‘भाषाविज्ञान’ एमएड प्रथम सत्रको नेपा.शि. ५१५ र ‘भाषिक परीक्षण’ दोस्रो सत्रको नेपा.शि. ५२४ पाठ्यक्रममा आधारित छन्।
यसरी हेर्दा उनका पुस्तक पनि उनको शैक्षिक यात्राकै अर्को अभिव्यक्ति हुन्।

क्याम्पस प्रमुखदेखि अनुसन्धानकर्तासम्म

शिक्षणसँगै ओलीले प्रशासनिक जिम्मेवारी पनि सम्हाले। उनी देउखुरी बहुमुखी क्याम्पस, 
लमहीका उपप्राध्यापक तथा क्याम्पस प्रमुखका रूपमा कार्यरत छन्।
क्याम्पसको नेतृत्व,अध्यापन,विद्यार्थीका समस्या र शैक्षिक गतिविधिका बीच अनुसन्धानका लागि समय निकाल्नु सहज थिएन।
तर उनको अध्ययनको गति रोकिएन।
कहिले कक्षाकोठापछि अनुसन्धान,कहिले प्रशासनिक कामबाट बचेको समय अध्ययनमा,कहिले सन्दर्भ सामग्रीको खोज र कहिले लेखन यिनै साना-साना समयलाई जोड्दै उनको शोध अगाडि बढ्यो।
विद्यावारिधि कुनै छोटो तयारीको परिणाम थिएन। लामो समयको अध्ययन,तथ्य तथा सामग्री संकलन,विश्लेषण,लेखन, संशोधन रविषयविज्ञसँगको निरन्तर विमर्शपछि मात्र त्यो शोध अन्तिम चरणमा पुगेको थियो।

‘खसानी नेपाली’को खोज

ओलीको विद्यावारिधिको विषय पनि उनको शैक्षिक यात्रासँग गहिरोसँग जोडिएको छ।
उनले अनुसन्धान गरेको विषय थियो-‘पाणिनीय व्याकरणका आधारमा खसानी नेपालीको शब्दस्रोत,व्युत्पादन र रूपायन प्रक्रिया।’
भाषाका शब्द कहाँबाट आए? तिनको निर्माण कसरी भयो? तिनको रूप कसरी बदलिँदै गयो? खसानी नेपालीका शब्दलाई पाणिनीय व्याकरणको आधारमा कसरी व्याख्या गर्न सकिन्छ?
यी प्रश्नको खोज उनको अनुसन्धानको मूल विषय बन्यो।भाषा पढाउने शिक्षकले अन्ततः भाषाकै एउटा विशिष्ट पक्षलाई आफ्नो विद्यावारिधिको विषय बनाए।
यस अर्थमा उनको पीएचडी कुनै अलग मोडबाट आएको उपलब्धि थिएन। लामो समयदेखि अध्यापन,अध्ययन र भाषाप्रतिको रुचिबाट विकसित भएको स्वाभाविक यात्रा थियो।

शोधको अन्तिम परीक्षा र नयाँ परिचय

शोधकर्ता शिव ओलीको दर्ता नं. ०८/२०७८ र सिम्बल नं. ७६३२०६८ थियो।उनको शोधका शोधनिर्देशक सहप्राध्यापक हर्कबहादुर शाही,पीएचडी थिए भने विषयविशेषज्ञका रूपमा उपप्राध्यापक खगेन्द्र घोडासैनी,पीएचडी र उपप्राध्यापक प्रेम चौलागाई,पीएचडी रहेका थिए।
नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय,अनुसन्धान केन्द्र अन्तर्गतको अनुसन्धान यात्रा अन्ततः अन्तिम वाक परीक्षासम्म पुग्यो।र त्यसपछि शिव ओलीको नाममा एउटा नयाँ परिचय थपियो।डा. शिव ओली।
वर्षौंको अध्ययन र अनुसन्धानले औपचारिक रूपमा एउटा शैक्षिक उपाधि पायो।

‘डा.’ पछाडिको कथा

कसैको नामअगाडि ‘डा.’ थपिँदा बाहिरबाट हेर्दा त्यो एउटा छोटो उपलब्धिजस्तो देखिन सक्छ।तर ओलीको हकमा त्यसलाई बुझ्न जिवाङसम्म फर्किनुपर्छ।गाउँको विद्यालयमा पढ्ने एउटा विद्यार्थी।
त्यसपछि आईए।
बीएड,एमएड,एमए,एमफिल,१७ वर्षको अध्यापन।
क्याम्पसको नेतृत्व,पुस्तक लेखन र अन्ततः विद्यावारिधि।यी सबैलाई जोड्दा मात्र ‘डा.’ शिव ओलीको पुरा कथा बन्छ।उपाधि प्राप्त गर्नु अन्तिम बिन्दु होइन।बरु उनले अहिलेसम्म गरेको अध्ययनलाई थप जिम्मेवारीमा बदल्ने नयाँ सुरुवात हो।ओलीको अध्ययन केवल व्यक्तिगत उपाधिमा सीमित छैन।उनले आफ्नो अनुभव र अध्ययनलाई विद्यार्थीका लागि उपयोगी सामग्रीमा पनि रूपान्तरण गरेका छन्।
‘भाषाविज्ञान’ र ‘भाषिक परीक्षण’ त्यसका उदाहरण हुन्।कक्षामा शिक्षकले वर्षौंमा सिकेको कुरा एउटा पुस्ताका विद्यार्थीमा सीमित रहन सक्छ। तर पुस्तकमा आएपछि त्यही ज्ञान धेरै विद्यार्थीको पहुँचमा पुग्छ।त्यसैले उनका दुई कृति र विद्यावारिधि उपलब्धि एउटै यात्राका फरक परिणामजस्ता देखिन्छन्।
एउटाले उनको अनुसन्धान क्षमतालाई प्रमाणित गर्छ,अर्कोले ज्ञान बाँड्ने उनको शिक्षक परिचयलाई फराकिलो बनाउँछ।

अबको यात्रा
‘डा.’ उपाधि हासिल गरेपछि पनि ओलीको यात्रा सकिएको छैन।बरु अब उनका अगाडि आफ्नो अनुसन्धानलाई थप विस्तार गर्ने,लेखनलाई निरन्तरता दिने,विद्यार्थीलाई थप उपयोगी सामग्री दिने र आफुले हासिल गरेको ज्ञानलाई समाजसम्म पुर्‍याउने जिम्मेवारी थपिएको छ।
रुकुमको गाउँबाट सुरु भएको यात्रा देउखुरी क्याम्पसको कक्षाकोठा हुँदै विद्यावारिधिको शोधसम्म पुग्यो।उनले विद्यार्थीका रूपमा विश्वविद्यालय देखे। शिक्षकका रूपमा त्यही ज्ञान बाँडे। क्याम्पस प्रमुखका रूपमा शैक्षिक नेतृत्व गरे। लेखकका रूपमा पुस्तक दिए। अनुसन्धानकर्ताका रूपमा भाषाको खोज गरे।
अन्ततः विश्वविद्यालयले उनलाई ‘डा.’को परिचय दियो।तर उनको यात्राको सबैभन्दा सुन्दर पक्ष सायद उपाधि होइन।पढेर रोकिएनन्। पढाएर रोकिएनन्। लेखेर पनि रोकिएनन्। खोजिरहे।
रुकुमको एउटा गाउँबाट सुरु भएको त्यो खोज अहिले ‘डा. शिव ओली’को परिचयमा आइपुगेको छ।
यो केवल एक व्यक्तिले हासिल गरेको शैक्षिक उपाधिको कथा होइन।
यो गाउँको एउटा विद्यार्थीले निरन्तर सिक्दै,पढाउँदै र खोज्दै विश्वविद्यालयको उच्चतम शैक्षिक तहसम्म पुग्न सकिन्छ भन्ने यात्राको कथा हो।